İsteğe bağlı iştirakçilik, engelliler için de uygulanabilir mi?

5434 sayılı T.C.Emekli Sandığı Kanununa gore isteğe bağlı iştirakçilik ve isteğe bağlı iştirakçilik koşulları;

İsteğe bağlı iştirakçilik konusu 5434 sayılı T.C.Emekli Sandığı Kanunu 12 nci maddesine 2004 yılında 5234 sayılı Kanunla eklenen hükümle getirilmiş bir sistemdir.

Madde hükmü şu şekildedir.

657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tâbi olarak en az on yıl çalıştıktan sonra, memurluktan çıkarılmış olanlar ile aynı Kanunun 96 ncı maddesi kapsamına girenler ve anılan Kanunun 48 inci maddesinin (A) bendinin (5) numaralı alt bendinde aranan nitelikleri kaybedenler hariç olmak üzere herhangi bir nedenle memurluktan ayrılmış olanlar, memurluktan ayrıldıkları tarihten itibaren altı ay içinde yazılı olarak Sandığa başvurmaları ve emeklilik keseneği ve kurum karşılıklarını ait olduğu ay içinde Sandık hesabına yatırmaları şartıyla başvuru tarihini takip eden aybaşından itibaren Sandıkla ilgilendirilirler.

Sandığın diğer iştirakçileri de 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tâbi olanlar ile aynı esaslar çerçevesinde bu uygulamadan yararlanabilirler. Bunların emeklilik keseneklerine, emeklilik keseneğine esas aylık, derece ve kademeleri ile ayrıldıkları göreve ilişkin ek göstergeleri esas alınır ve Sandığa emekli keseneği ödedikleri her yıl için bir kademe ilerlemesi ve eğitim durumları itibariyle 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre yükselebilecekleri dereceyi geçmemek şartıyla her üç yıl için bir derece yükselmesi uygulanır. Ancak, bu süreler, tekrar Sandığa tâbi bir göreve başlayanlar için de geçerli olmak üzere emeklilik ikramiyesinin süre ve miktar yönünden hesabı ile kazanılmış hak aylıklarının tespitinde dikkate alınmaz. Bu şekilde Sandıkla ilgilendirilenler bu Kanunun uygulanmasında isteğe bağlı iştirakçi olarak kabul edilirler.

Yukarıdaki paragrafta belirtilenlerden, toplu ya da fasılalı olarak toplam altı aydan daha fazla süreye ilişkin emekli kesenekleri ile kurum karşılıklarını süresinde ödemeyenlerin isteğe bağlı iştirakçilikleri sona erer. Sandıkla ilişkilendirilme isteğinden vazgeçtiğini yazılı olarak Sandığa bildirenlerin de isteğe bağlı iştirakçiliklerine başvuru tarihini takip eden aybaşından itibaren son verilir. Diğer   sosyal    güvenlik    kurumları   ile  zorunlu  olarak   ilgilendirilmelerini   gerektirir görevlerde çalışmakta olan ya da çalışmaya başlayanlar ile diğer sosyal güvenlik kurumlarından veya Sandıktan kendi çalışmasından dolayı aylık bağlanmış olanlar isteğe bağlı iştirakçi olamazlar. Bunlardan diğer sosyal güvenlik kurumlarına tâbi olarak çalışmaya başlayıp bu görevleri sona erenler de altı ay içinde yazılı olarak isteğe bağlı iştirakçi olmak üzere başvuruda bulunabilirler.

HÜKMÜN YORUMU;

Hizmetleri 10 yıl olan Devlet memurlarından görevlerinden ayrılmak isteyenler için, kadın ise 20, erkek ise 25 hizmet sürelerini tamamlamalarına fırsat veren bir yasal imkan olduğu görülmektedir.

Madde hükmünün koşulları;

1-Devlet memuru olarak hizmet süresi fiilen çalışılan süreler (SSK, Bağ-Kur olarak prim yatmış süreler ile fiilen Devlet memuru olarak görev yapılmış süreler dahil) olması kaydıyla en az 10 yıl hizmet sürelerinin olması gerekmektedir. 10 hizmet yılından az süresi olanların isteğe bağlı iştirakçilikten yararlanamayacakları görülmektedir.

2-10 hizmet yılı bulunanların ayrıldıktan sonra, herhangi bir şekilde çalışmamaları kaydıyla isteğe bağlı iştirakçilik müracaatlarını 6 ay içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumuna yapmaları mecburi olmaktadır.

3-Ancak,

-Devlet memurluğundan çıkarılmış iseler,

-657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 96 ncı maddesi kapsamında iseler,

-657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48 inci maddesinin (A) fıkrasının 5 numaralı bendi uyarınca taksirli suçlar ve aşağıda sayılan suçlar dışında herhangi bir nedenle Devlet memurluğundan ayrılmış iseler,

- Devlet memurluğundan ayrıldıktan sonra sigortalı veya bağ-kurlu çalışıyor iseler,

- Kendi çalışmalarından dolayı aylık bağlanmış iseler,

Bunların, isteğe bağlı iştirakçilik hakları bulunmamaktadır.

İsteğe bağlı geçen sürelerin değerlenmesi;

1-İsteğe bağlı devam edecek sürelerin kesenek ve karşılık tutarlarının her ay Sosyal Güvenlik Kurumuna yatırılması gerekmektedir.

2-İsteğe bağlı iştirakçilikte geçen süreye emeklilik ikramiyesi ödenmemektedir.

3-İsteğe bağlı iştirakçilikte geçen süre kazanılmış hak aylığında, kıdem aylığında değerlendirilmemektedir. Yani ek gösterge uygulanmamaktadır. Yalnızca emekli keseneğine esas aylık intibakında, yani ek gösterge uygulanmayan intibak işlemine tabi tutulmaktadır.

Engelli göreve giren Devlet memurları isteğe bağlı iştirakçilik işleminden yararlanabilirler mi?

Engelli göreve giren Devlet memurları için 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu Geçici Madde 4 hükmünde açıklamalar yapılmıştır.

Hüküm içeriği;

“Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmaya başlamış olup, çalışmaya başlamadan önce ilgili mevzuatına göre alınmış ve en az % 40 oranında engelli olduklarını gösterir sağlık kurulu raporu bulunanlar ile en az % 40 oranında doğuştan engelli olduklarını belgeleyenlerden aylık talep tarihinde bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olanlara; en az 5400 gün uzun vadeli sigorta kolları primi bildirilmiş ya da emekli keseneği ödenmiş olması kaydıyla, istekleri halinde bu madde hükümleri esas alınarak yaşlılık aylığı bağlanır. Ancak çalışmaya başladıktan sonra, Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmet sunucularının sağlık kurullarınca usulüne uygun düzenlenecek raporlar ve dayanağı tıbbî belgelerin incelenmesi sonucu, Kurum Sağlık Kurulunca çalışma gücündeki kayıp oranının;

a) % 50 ilâ % 59 arasında olduğu anlaşılan sigortalılar, en az 5760,

b) % 40 ilâ % 49 arasında olduğu anlaşılan sigortalılar, en az 6480,

gün uzun vadeli sigorta kolları primi bildirilmiş olması kaydıyla, haklarında bu fıkra hükümleri uygulanır.”

HÜKMÜN YORUMU;

          Bu hüküm 2008 yılı Ekim ayı başı itibariyle yürürlüğe girmiş olup, bu tarihten önce;

• 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmaya başlamış olma,
• Çalışmaya başlamadan önce ilgili mevzuatına göre alınmış ve en az % 40 oranında özürlü olduklarını gösterir sağlık kurulu raporunun bulunması,
• Sonradan en az % 40 oranında doğuştan özürlü olduklarını belgeleyenler,
• Aylık talep tarihinde kamu görevlisi olarak görev yapma,

şartları ile; en az 5400 gün (15 yıl) prim yatırmak kaydıyla yaşlılık aylığı bağlanacağı öngörülmektedir. Yaş kaydı bulunmamaktadır.

Sonuç Değerlendirmemiz.

Engelli göreve girmiş memurlar 15 yıl hizmet üzerinden aylık talebinde bulunduklarında, aylık talep tarihi itibarıyla memur olarak görev yapmaları gerektiği belirtilmiştir.

İsteğe bağlı iştirakçilik, bilfiil memur olarak görev yapıyor olmak sayılmayacağından, engelli memurların 10 yıl hizmetlerini doldurduktan sonra 15 yılı tamamlayacak şekilde görev dışında prim yatırmalarının mümkün olamayacağını değerlendirmekteyiz.

Ancak, bu şekildeki talebinizin haklı bir talep olduğunu da belirtebiliriz. Normal göreve girmiş memurlara bu fırsat verilmişse, engelli memurlar için de bu fırsat verilebilir ve emekli talep tarihinde memur olma şeklinde engelleyici hüküm değiştirilebilir, bu şekilde değişiklik ile 10 yılını tamamlamış engelli memurlarımızdan zorunlu olmayan bu işlemden isteyenlerin görevinden ayrılıp 15 yılı tamamlayacak şekilde primlerini ödeyebilerek yararlanabilirler düşüncemizi T.C.Anayasasında yerini bulan “Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz.” hükmüne dayanarak tartışmaya açabiliriz.